Sora Sora Bağdat Bulundu Peki Sen Nerdesin?
- Kadriye İkiz
- 23 Eyl 2017 - 22:07
- 7 dk okuma süresi
- -
- 0
Selâm’ ın verdiği güvenin kalbimizi sarması duasıyla…
Her genç benliğini oluşturmak için kendine ve çevresine sorular sorar. Sormalıdır da. Budur sağlıklı olan, sormalı ve cevaplamalı. “Hayat nedir? Ben kimim? Nereden geldim? Amacım ne?Nereye, nasıl, niçin gidiyorum?..” Herkesin içine doğduğu dünyaya göre farklılaşır sorular ama temeli aynıdır; anlam oluşturmak. Hepimiz doğar, büyür ve ölürüz. Bir nefesle başlar yine bir nefesle son bulur yolculuğumuz. Önemli olan nasıl yaşadığımız, son nefesle ne yerleştirdiğimizdir gökyüzüne. Bu sebeple yaşamı anlamlandırmak için önce insana anlam katmak gerekir. Onu tanımak; bakmak değil görmek; duymak değil, bu kez dinlemek gerekir…
Soru bir; peki bunu nasıl yapacağız? Konuşmaya yeni başlamış, dünyasını tanımaya çalışan bir çocuk gibi soru sorarak. Bıkmadan, usanmadan, en çok da utanmadan sorarak. El aleme “Ne dersin?” diye değil âleme el açıp sorarak.
Soru iki, ne soracağız? Bu konuda psikoloji kuramlarından yardım alacağız. Psikolojide bir fil metaforu vardır.Gözleri bağlı kişilerden file dokunup onu tanımlamaları istenir. Biri hortumuna dokunur, yılan gibidir der. Biri bacağından tutar, sert ve uzundur; diğeri kulağına dokunur, fil yelpaze gibidir deyiverir. Herkes gördüğüne, görmediğine kendi penceresinden bakar. Kuramlar da file dokunur gibi yaklaşır insana. Her biri bir köşesinden tutar. Biri geçmiştir der, biri gelecek, biri şimdi. Biri akıldır önemli olan der, biri kalp ve duygu. Biri zamana uyar ve pratik çözümler sunar, bir diğeri yaşamın temellerini atar, öteki yeni hikayeler yazar. Hepsinin yolu farklıdır, ayrıdır belki ama sonunda gelir insana dokunur.Biz file değil insana dokunduğumuzun bilincinde, bulabildiğimiz kadar çok yol arayacağız, kaybolmaktan korkmadan. Parçadan bütüne değil, insan bütündür diyerek parçaları tamamlayacağız. Çünkü bütün, parçaların tamamından farklı ve fazladır.
Sormak çocukça bir cesaret ister ve çocukluğun masumiyeti bizi iyi edecek. Ben başlıyorum, siz devam edin sevgili okur.
Not: “Siz bir şeye hazırsanız o şey de sizin için hazırdır.” demişti bir üstad. Buradaysan hazırsın demektir. Ve unutma, her soru cevabını bekler.
#1 Psikanaliz
S. Freud, klasik psikanalizin kurucusudur. İnsanın tüm faaliyetleri doğuştan gelen içgüdülerle gerçekleşir ve yönelimlerimizin kaynağı onlardır, der. Ruhsal yapıda gerçekleşen hiçbir şey asla tesadüf değildir, bir nedeni vardır; bizler farkında değilizdir sadece. Farkına varamadığımız o kadar çok şey var ki, bize bu kadar yakınken bazen.
Kişiliğin temelinde erken çocukluk yılları önemlidir. Bu yüzden duyduğumuz her psikanaliz lafında çocukluğa dönülür. (En çok onu özlüyoruz sanırım). Kişilik id, ego ve süper eguyu barındırır. İd’in derdi hazdır; acıdan kaç ve mutlu ol. Kendisi sürekli isteyen ve dur durak bilmez bir çocuk gibidir. Süperego da onun büyükleri. Yapılması gerekenleri de yapılmaması gerekenleri de söyleyen. Toplum, töre, kurallar, ayıp ve günahın hayat bulmuş şekli. Ve ego, gerçekliği en çok dikkate alan yetişkinimizdir. Dış dünya gerçekliğini. Çocukça isteklerini bastırmaz ama erteler, uygun zamanı bulur. Bazen istekler tehlikelidir, tehditler alır ve savunmaya geçer. Bize yöneltilen ve kabullenemediğimiz şeyleri yansıtır, bastırır, mantığa bürür, espri yapar, çarpıtır, dışa atar, telafiye çalışır. “Bir şey çoksa ya da hiç yoksa orayı kurcala.” der psikanaliz. Kutuplar tehlikelidir sevgili okur, sürekli tetikte olmak yorarken savunmasız kalmak ürkütür. Orta yol daima iyidir.
Bir de bilinç altı, bilinç ve bilinç öncesi vardır kişiliğin. Hatırlayabildiklerimiz bilinç öncesindedir; fark ettiklerimiz ve an, bilinçte; ruhumuzun henüz duymadıkları ve rüyalarımıza şekil değiştirerek konuk olanlarsa bilinç altında. Rüyalar konusu bir hayli ilginçtir. Kendimden biliyorum, hele onları yorumlamak… Bizi zorlayacak yaşantılar simgelere dönüşür rüyada. Bir görünen açık içerik vardır bir de gizli olan. Aslolan gizliyi ortaya çıkarıp yorumlamaktır. Bir örnek vereyim; bir anne rüyasında kendini bir böceği ezerken görür. Rüyayı ilginç kılan tekrarlanmasıdır. Yaşantıyla bağdaştırıldığında açığa çıkan, annenin çocuğuna sinir olması ve aslında onu yok etmeye çalışmasıdır. Bunun rüyada alenen ortaya çıktığını düşünmek bile ürkütücü. O yüzden bazı şeyler iyi ki gizliler, gerçi görmek isteyene dek çoğu şey gizlidir. Not: Rüyalarınızı bırakın uzmanlar yorumlasın, hazır olunmayan bir bilgi kişiliği dağıtabilir.
Freud’u ilk öğrendiğimde “Meğer içimde çatışıp duranlar bunlarmış.” demiştim. Toplum baskısının, ayıp ve günahların en masum isteklere dahi etiketlenmiş olması ne acı. Küçücük çocukları hata yaptığında yakan Allah değil, meğer katlanarak büyüyen süper egoymuş. Ve bu yangın değişerek devam edecek, biz farkına varmadığımız sürece.
Sen en çok hangisinin sesini duyuyorsun sevgili okur? Yaşarken en çok hangisi oluyorsun? Olduğun yerde dur bak bakalım, yaşayan sen misin yoksa geçmişin mi? Umarım ardında bırakmaya çalıştığın sen değilsindir, farkında olmadan.
Yaşananlar, hissedilenler, korkular, hayaller, istekler, sevinçler, hüzünler… Kısacası sen olan ve senle olan hayat yok olmuyor sevgili okur. Sen unutsan da unuttum sanıp bastırsan da o içinde bir yerlerde seninle olmaya devam ediyor. Bazen de hiç beklenmedik bir anda çıkıveriyor karşına, işte geldim diyor; öylece kalıveriyorsun. Bu yüzden kendine iyi bak, iyi bak ki iyi bulasın…
#2 Varoluş
“Neden yaşadığını bilen her nasılsa, hemen hemen her şeye katlanabilir.” Nietzsche
Varoluş, felsefi temelleri olan bir bakış açısıdır. Anlam, değer, sorumluluk, özgürlük, bağımsızlık, kaygı, ölüm, yalnızlık, anlamsızlık gibi kavramları kurcalar hayatının temellerini atabilmek için. Toprağı sağlam olmayan her çiçek bir gün solar. Bazen yavaş yavaş fark eder kuruduğunu bazense bir gün aniden çürüyüverir. O yüzden her yürek kendi cevabını bulmalıdır yaşamak için.
Anlam, “BEN” i aramaktır. Oysa biz kendi yanıtlarımızı bulmaktan kaçıyoruz. Korkuyoruz çünkü, kendi kelimelerini bulmak için diğerlerini yolcu etmen gerekir, yalnız kalman. Yalnız kalırsak kaygı yaşarız, biz fark etmesek de bu şekilde programlandık; içimiz daralır, sıkılır çünkü bilinmezliğin karşısına geçmek zor olandır. Genelde onun kötü, tehlikeli ve acımasız olduğunu düşünür ve vazgeçeriz ondan. Ve yaşam anlamını bulmadan son bulur. Çünkü anlamsızlık boşluk getirir ve o boşluk bizi kemirir durur.
Özgürlük, kendi koşullarını seçmektir, sorumluluk gerektirir. Oysa insan bazen varoluş suçu işler ve özgürlüğü suçlar. Sorumluluğu almak, ondan kaçmak kolay olandır. Ama o kendi yerine ona bir hayat biçen ve yaşa diyenlerin güvenliğine sığınır.
Ve ölüm , yaşama anlam getiren temel insani koşuldur. Ölümlü olduğumuzun farkına varınca zamanın önemini kavrarız. “Çünkü zaman yaşamın kendisidir.” Çünkü ölümden korkmak, yaşamdan korkmaktır.
Yaşamımızın sorumluluğu bizde mi sevgili okur? Yoksa ağır geldi de başkasının ellerine mi bıraktık kendimizi? Bunu yap, onu yapma, onunla görüş ya da şundan uzak dur diyenler çok mu etrafımızda? Hayat seçim ve sorumluluklarla doludur; herkes seçim yapar ve eylemsizlik de bir seçimdir. Önemli olan seçerken kimin konuştuğudur. Bazen sevgi adı altında veriyoruz yaşamımızı yabancı ellere, ne acı. Ne üzerine kurulu hayatımız? Sen kimsin sevgili okur?
Yaşamak, cesaret ister. Özgürlüğün, yaşamın sorumluluğunu aldığında konar omuzlarına. Ve yaşam ancak ölüm olduğunda anlam bulur. Zaman geçiyor ve biz yaşamak için ölüyoruz, çoğu kez…
#3 Gestalt
“Bütün, parçaların tamamından farklı ve fazladır.”
Gestalt için parçalarıyla bağlantılı bütün denebilir. İnsan beyni birleştirir ve bütünleyerek algılar. Bunun için değişmez algı yasaları vardır; figür-fon, benzerlik, tamamlama gibi. Algılama sürecimiz boşlukları doldurur ve eksiği tamamalar. Eğer bir yaşantı tamamlanmamışsa, bitmemişse o iş, en çok hatırlanan olmuştur artık ve en net hatırlanan, daha dünkü gibi…
Kuram, temel olarak şimdi ve burada yaşar. Geçmişi anımsatır, geleceği hayal ettirir ve şimdide deneyimletir. Kaç zamandır geçmişe asılı kaldık ey yolcu? Keşke yapsaydım, olsaydı demek yerine ne zaman yaşadık? Cümlelerine dikkat et, hatta otur say; kaçı keşke ile bitiyor? Kaçından geri dönecek ve kendimize geleceğiz?
Farkındalık, kişinin kendine temas etmesi ile oluşur; beden, akıl, hayal, duyu ve hareket. “Farklı olmaya çalışarak kendimizle ilgili bir şeyi değiştiremeyiz. Olmadığımız gibi olmak yerine, gerçekte ne olduğumuzun farkına vardığımız zaman değişiriz.” diyor Beisser. Önemli olan sahiplenilmeyeni sahiplenmektir, olanı olduğu gibi kabul etmek. Her bize dokunanı değil, gerçekten biz olanı.
Bir şeyi sindirmek için onu içe alıp önce çiğnemek gerekir. Parçalamak ve değiştirmek. Eğer bütün olarak yutulursa mide onu kabullenmez ve kusarak geri çıkarır. Bilgilerimiz de böyledir. Hocam bir anısından bahsetmişti. Kız kardeşi ile bir şeyler yapmak istediğinde annesi kızarmış onlara. Ve bu konuda annesine benzemeyeceğini söylemiş durmuş. Bir gün kendi kızı mutfakta yardım etmeye çalışırken bir şey kırmış ve ona bağırmaya başlamış. “Kızıma bağırırken bir anda donup kaldım” demişti. “O ben değildim çocuklar, annemdi!” Çiğnemeden yuttuğumuz o kadar çok şey var ki. Sormadan, sorgulamadan içe aldığımız. Zamanla içimizi karıştırsa da söküp atamadığımız, farkına dahi varamadığımız belki de.
Sahi sen hangisisin? Ne zaman içindeki diğerlerini fark edip harekete geçeceksin? Kendine açtığın savaş ne zaman son bulacak peki? Kendini kucaklayabilecek misin? Ne zaman tamamlanacak bitmek bilmeyen işlerin?
Ne vakit bütün olduğumuzu fark edip temas edeceğiz birbirimize? Parçalarımız eksik sevgili dost, yüreğimiz semada bir olup tamamlanmayı bekliyoruz…
Yorumlar