Nazım Hikmet ve Teknoloji
- İsmail Alantepe
- 27 Kas 2016 - 17:27
- 3 dk okuma süresi
- -
- 2
“Makinalaşmak ” şiiri Nazım Hikmet’in fütürizm akımının etkisi altında kalarak yazmış olduğu ve Türkiye’de de bu akımın ilk eserlerinden olan bir şiirdir. Şiir, fütürizmin genel ilke ve kurallarına oldukça bağlı kalınarak yazılmıştır. Yenileşme ve makineleşme isteğinin şiirde açıkça sergilenmesi de bunu göstermektedir. Nazım Hikmet’in böyle bir şiir yazmasının nedenlerini sorguladığımızda ise, yaşamış olduğu dönemin şartlarına, etkilendiği kişilere ve gelecekteki beklentilerine bakmamız gerekmektedir. Bu şekilde onun bu şiiri hangi duygu ve düşünceler altında oluşturmuş olduğu kolay bir şekilde anlaşılabilecektir.
Fütürizmin ortaya çıktığı yer İtalya’dır. Sonrasında bu akım Sovyetler Birliğine de yayılmıştır. Burada Nazım Hikmet’in etkilenmiş olduğu Mayakovski gibi sanatçılar bu akımı benimsemişlerdir. Nazım Hikmet’in bu akıma olan bağlılığı da bu şekilde gerçekleşmiştir. Ayrıca onun Sovyetlerde ikamet etmesi de bu durumda rol oynamıştır. Diğer bir faktör olarak da Nazım Hikmet’in Anadolu’nun durumunu müşahede etmesini gösterebiliriz. Nazım Hikmet’in bu şiiri yazdığı dönem göz önüne alındığında, Anadolu’nun durumu hiç de iç açıcı değildir. Savaştan yeni çıkmış olan ve ekonomisi oldukça kötü durumda olan bir ülke vardır ve Anadolu’da tarım için gerekli olan makineler, gelişmiş araç ve gereçler de bulunmamaktadır. Bu şartlar altında ülkenin kalkınması ve insanların gelir düzeyinin yükselmesi mümkün görünmemektedir. Nazım Hikmet bu sebepler dolayısıyla, artık makineleşmenin gerekliliğini, insanların mutlu olabilmesi için teknolojiyle içli dışlı olmaları gerektiğini söylemiştir şiirinde. Batı ülkelerinin teknolojiyi kullanıyor olmaları ve bunun paralelinde de ekonomik ve siyasi açıdan iyi bir pozisyonda olmaları durumu ile Anadolu’nun durumunun tam tersi bir zıtlık taşıması da şairin neden makineleşmeye ve fütürizm akımına bir ilgi duyduğunu açıklamaktadır.
Şiirin içeriğine ve dilsel özelliklerine bakıldığında ise öncelikle şiire makine seslerinin taklidi ile başlandığı görülmektedir. Makine sesleri taklit edilerek şiirde vurgulanmak istenen ana düşüncenin daha da güçlü bir şekilde ifade edilmesi ve daha vurucu olması sağlanmak istenmiştir. Kullanılan sözcükler her ne kadar anlamsız olsa ve bir taklit sesi olsalar da kullanılan seslerin uyum içinde olması bu sözcüklerin şiirde bozucu bir unsur olmalarına engel olmuştur, şiirin bütünlüğünü ve akıcılığını korumuştur.
Mehmet Kaplan da şiirin girişindeki mısralardan şu şekilde bahseder: “Arka arkaya üç kere tekrarlanan “trrrrum” dan sonra farklı başka bir ses işitiyoruz: “trak tiki tak”. Burada mekanik sesli üç kelime bir mısrada toplanmıştır. Kendi içinde bir ritmi ihtiva eden bu mısra grubu, şiirin başında, ortasında ve sonunda üç kere tekrarlanmak suretiyle bütün şiirin yapısını tayin ediyor. Araya giren iki parçada şairin kendisi konuşuyor. Şiir makine sesi ile insan sesinin basit, fakat çok kuvvetli bir şekilde birbirine uydurulması esasına dayanıyor. Hakim olan makinanın sesidir. Şairin duygu ve düşüncesiyle beraber sesi de makinanın sesine ve ritmine uymuştur.[1]
Şair, görüldüğü üzere makineye sesine şiirde önemli bir yer ayırmış, şiirin üç kıtasını da bu seslerden oluşturmuştur. Diğer iki kıtada da yine makine parçası isimleri sıklıkla geçmektedir. Bu şekilde okuyucu üzerinde tam bir etki bırakmıştır şair. Şiirini tamamen, makine alet ve edevatlarıyla donatmıştır. Şiirin sanatsal olarak zarar görmesini ise kullandığı kelimeler ve seslerin uyumu ile önlemiştir.
Sonuç olarak, Nazım Hikmet, teknolojiye ve makinalaşmaya olan ihtiyacı “Makinalaşmak” şiirinde ortaya koymuştur. Onun bu istek ve arzularını karşılayan bir akım olan fütürizm de bu doğrultuda bu şiirin bağlı olduğu sanat akımı olarak kabul görmüştür. Şiirde en dikkat çekici nokta olan makine seslerinin taklidi, şiirin temel noktalarındandır ve içerik ile paraleldir. Şairin makinalaşma isteğinin şiddetini bu taklit sesler ortaya koymaktadır.
[1] Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri, 344.
Yorumlar